Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một sự kiện chính trị – pháp lý trọng đại được tổ chức vào ngày 09 tháng 11 hằng năm. Đây là ngày trong năm để tôn vinh Hiến pháp và pháp luật, đồng thời xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật trong toàn bộ hệ thống chính trị và mọi tầng lớp Nhân dân. Cho đến nay, ngày 09 tháng 11 đã trở thành một dấu mốc quan trọng trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Ngày 09/11 được chọn làm Ngày Pháp luật Việt Nam bởi cách đây 75 năm, đây là ngày bản Hiến pháp đầu tiên (nay đã hết hiệu lực) của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp chỉ đạo soạn thảo được Quốc hội khóa I thông qua (ngày 09/11/1946). Bản Hiến Pháp đầu tiên này đã khẳng định mạnh mẽ các giá trị dân chủ, dân quyền và nguyên tắc thượng tôn pháp luật ngay từ những ngày đầu lập quốc. Việc lấy ngày Hiến pháp đầu tiên làm Ngày Pháp luật nhằm nhắc nhở toàn dân về cội nguồn của nền pháp lý Việt Nam, và khẳng định vị trí tối thượng của Hiến pháp – đạo luật cơ bản của Nhà nước.
Về cơ sở pháp lý, ngày Pháp luật Việt Nam chính thức được quy định và triển khai trên toàn quốc theo:
Điều 8 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 quy định rõ: “Ngày 09 tháng 11 hằng năm là Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.”
Quyết định 979/QĐ-TTg ngày 12/6/2013 của Thủ tướng Chính phủ: Quyết định phê duyệt Đề án tổ chức Ngày Pháp luật, chính thức đưa sự kiện này đi vào thực tiễn từ năm 2013.
Ngày Pháp luật mang một ý nghĩa sâu sắc , là dịp để toàn xã hội nhìn nhận và tôn vinh giá trị cốt lõi của pháp luật trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền. Sự kiện này không chỉ đề cao quyền lợi chính đáng của công dân mà còn nhấn mạnh trách nhiệm và nghĩa vụ của mỗi cá nhân trong việc chủ động học tập, tìm hiểu và tự giác chấp hành các quy định pháp luật. Chính nhờ đó, Ngày Pháp luật từng bước bồi đắp và củng cố niềm tin của người dân vào công lý, hình thành nên các giá trị văn hóa pháp lý bền vững. Mục tiêu cuối cùng là làm cho ý thức tôn trọng tuyệt đối pháp luật không chỉ dừng lại ở lời nói, mà thực sự thấm sâu và định hình mọi ý chí, hành vi, hành động của mọi tầng lớp Nhân dân, các cơ quan, tổ chức và toàn bộ xã hội.
Sự ra đời của Ngày Pháp luật xuất phát từ yêu cầu cấp thiết trong việc nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin và hình thành văn hóa sống, làm việc theo Hiến pháp và pháp luật trong toàn xã hội. Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh hội nhập quốc tế, sự phát triển nhanh chóng của kinh tế – xã hội đòi hỏi mỗi công dân phải có hiểu biết pháp lý vững chắc, có ý thức chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật, từ đó góp phần giữ vững trật tự, an toàn xã hội và đảm bảo công bằng trong mọi lĩnh vực đời sống. Ngày Pháp luật vì thế không chỉ là dịp để tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, mà còn là thời điểm để mỗi người tự soi lại hành vi, điều chỉnh nhận thức và củng cố niềm tin vào giá trị của công lý.
Tác động của Ngày Pháp luật thể hiện rõ nét ở sự chuyển biến trong ý thức và hành động của người dân. Các cơ quan, tổ chức và cá nhân đều được khuyến khích thực hiện “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”, coi đó là chuẩn mực đạo đức, là thước đo của văn minh xã hội. Nhờ đó, pháp luật ngày càng đi vào đời sống, trở nên gần gũi, dễ hiểu, dễ thực hiện; tình trạng vi phạm pháp luật từng bước được hạn chế, kỷ cương, trật tự xã hội được củng cố. Đặc biệt, trong môi trường học đường, Ngày Pháp luật có vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng ý thức công dân, tinh thần thượng tôn pháp luật cho học sinh – thế hệ tương lai của đất nước. Khi học sinh hiểu và tuân thủ pháp luật, các em không chỉ học cách phân biệt đúng – sai, mà còn biết sống có trách nhiệm với bản thân, với cộng đồng và xã hội.
Việc người dân, đặc biệt là học sinh, tự giác tuân thủ pháp luật mang ý nghĩa sâu sắc và gần gũi trong đời sống thường ngày. Tuân thủ pháp luật không phải là những hành động xa vời, mà bắt đầu từ những việc nhỏ bé: đi học đúng giờ, chấp hành luật giao thông, không xả rác nơi công cộng, tôn trọng thầy cô và bạn bè, trung thực trong học tập, hay biết lên tiếng bảo vệ lẽ phải, bảo vệ người yếu thế. Chính những hành động giản dị ấy là biểu hiện sinh động của một xã hội văn minh, kỷ cương, nơi mỗi người đều ý thức được quyền và nghĩa vụ của mình. Khi học sinh biết tôn trọng pháp luật, các em đang góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp, nuôi dưỡng nhân cách công dân, và gieo mầm cho một thế hệ trẻ có tri thức, có đạo đức, biết sống vì tập thể và tuân theo quy tắc của xã hội.
Như vậy, Ngày Pháp luật Việt Nam không chỉ là dấu mốc nhắc nhở toàn dân về vai trò của pháp luật trong đời sống, mà còn là dịp để khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm và lòng tin vào công lý. Khi mỗi người dân, đặc biệt là lớp trẻ, hiểu và sống đúng với tinh thần thượng tôn pháp luật, thì đó cũng chính là khi đất nước tiến thêm một bước vững chắc trên con đường xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa – của dân, do dân và vì dân.
